เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เป็นภาวะทางนรีเวชที่พบได้บ่อยในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ แต่กลับเป็นโรคที่หลายคนไม่รู้ตัวว่ากำลังเป็นอยู่ เพราะอาการปวดประจำเดือนที่รุนแรงมักถูกมองว่าเป็นเรื่องปกติ ทั้งที่ความจริงอาจเป็นสัญญาณของภาวะที่ส่งผลต่อโอกาสการมีบุตรในระยะยาว บทความนี้ MFC Clinic ขอเป็นตัวแทนที่รวบรวมข้อมูล พร้อมพาไปทำความเข้าใจภาวะนี้อย่างครบถ้วน ตั้งแต่สาเหตุ อาการ ไปจนถึงแนวทางการดูแลตัวเอง

เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ คืออะไร

เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis) คือ ภาวะที่เนื้อเยื่อซึ่งมีลักษณะและหน้าที่คล้ายเยื่อบุโพรงมดลูก ไปเจริญเติบโตอยู่บริเวณนอกโพรงมดลูก โดยตำแหน่งที่พบบ่อยที่สุด ได้แก่ รังไข่ ท่อนำไข่ และเนื้อเยื่อในอุ้งเชิงกราน ในบางกรณีที่พบได้น้อยมาก เนื้อเยื่อนี้อาจแพร่กระจายไปยังอวัยวะที่อยู่ไกลออกไป เช่น ปอด

เมื่อเนื้อเยื่อเหล่านี้ตอบสนองต่อฮอร์โมนในแต่ละรอบเดือนเช่นเดียวกับเยื่อบุโพรงมดลูกปกติ จะเกิดการหนาตัวและมีเลือดออกในบริเวณที่ไปเจริญผิดที่ แต่เนื่องจากไม่มีทางระบายออกจากร่างกายเหมือนประจำเดือนปกติ จึงเกิดการอักเสบ คั่งสะสม และอาจพัฒนาเป็นพังผืดที่ทำให้เนื้อเยื่อและอวัยวะในอุ้งเชิงกรานยึดติดกัน ในกรณีที่เกิดขึ้นบริเวณรังไข่ จะเกิดเป็นถุงน้ำที่เรียกว่าช็อกโกแลตซีสต์

อาการของเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ที่ไม่ควรมองข้าม

อาการหลักของเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่คือการปวดบริเวณอุ้งเชิงกราน โดยเฉพาะในช่วงมีประจำเดือน แต่ยังมีอาการอื่นที่ควรสังเกตร่วมด้วย

• ปวดประจำเดือนรุนแรง: มักเริ่มปวดก่อนมีประจำเดือนหลายวันและปวดต่อเนื่องตลอดรอบเดือน ความรุนแรงของอาการปวดมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในแต่ละรอบที่ผ่านไป บางรายปวดหลังส่วนล่างร่วมด้วย
• เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์: มักเป็นอาการเจ็บลึกในระหว่างหรือหลังมีเพศสัมพันธ์
• เจ็บขณะขับถ่ายอุจจาระหรือปัสสาวะ: โดยเฉพาะในช่วงมีประจำเดือน
• ประจำเดือนผิดปกติ: เช่น มามากกว่าปกติ หรือมานานกว่าปกติ
• ภาวะมีบุตรยาก: ผู้ป่วยหลายรายตรวจพบว่ามีเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ในระหว่างการตรวจหาสาเหตุของภาวะมีบุตรยาก
• อาการอื่น ๆ: เช่น อ่อนเพลีย ท้องเสีย ท้องผูก ท้องอืด หรือคลื่นไส้ โดยเฉพาะในช่วงมีประจำเดือน

ข้อควรทราบ: ความรุนแรงของอาการปวดไม่ได้สะท้อนความรุนแรงของโรคเสมอไป ผู้ที่มีรอยโรคน้อยอาจปวดมาก ในขณะที่ผู้ที่มีรอยโรครุนแรงอาจมีอาการปวดเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีเลย

สาเหตุของเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เกิดจากอะไร

ประจำเดือนไหลย้อนกลับ (Retrograde Menstruation)

เป็นทฤษฎีที่ได้รับการยอมรับมากที่สุด โดยอธิบายว่าเลือดประจำเดือนที่มีเซลล์เยื่อบุโพรงมดลูกไหลย้อนกลับผ่านท่อนำไข่เข้าสู่อุ้งเชิงกราน แทนที่จะออกจากร่างกายตามปกติ เซลล์เหล่านี้จึงไปเกาะติดกับผนังอุ้งเชิงกรานและเจริญต่อไป

การเปลี่ยนแปลงของเซลล์ในช่องท้อง

ปัจจัยด้านฮอร์โมนหรือภูมิคุ้มกันอาจกระตุ้นให้เซลล์ที่เรียงตัวอยู่ในช่องท้องเปลี่ยนแปลงไปมีลักษณะคล้ายเยื่อบุโพรงมดลูก

การเปลี่ยนแปลงของเซลล์ตัวอ่อน

ฮอร์โมนเอสโตรเจนอาจมีผลต่อเซลล์ในระยะแรกของพัฒนาการ ทำให้เปลี่ยนไปเป็นเซลล์คล้ายเยื่อบุโพรงมดลูกในช่วงวัยแรกรุ่น

แผลจากการผ่าตัด

หลังการผ่าตัดบริเวณมดลูก เช่น การผ่าตัดคลอด เซลล์เยื่อบุโพรงมดลูกอาจไปยึดเกาะอยู่บริเวณแผลผ่าตัดได้

การขนส่งเซลล์ผ่านระบบหลอดเลือดหรือน้ำเหลือง

ระบบหลอดเลือดหรือน้ำเหลืองอาจพาเซลล์เยื่อบุโพรงมดลูกไปยังส่วนอื่นของร่างกาย

ความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน

ความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันอาจทำให้ร่างกายไม่สามารถจดจำและกำจัดเนื้อเยื่อที่เจริญผิดที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ใครบ้างที่มีความเสี่ยงสูงต่อภาวะนี้

ผู้ที่ยังไม่เคยคลอดบุตร ผู้ที่เริ่มมีประจำเดือนเร็วกว่าปกติ ผู้ที่เข้าสู่วัยหมดประจำเดือนช้ากว่าปกติ ผู้ที่มีรอบเดือนถี่หรือสั้นกว่า 27 วัน ผู้ที่มีประจำเดือนมามากและกินเวลานานกว่า 7 วัน รวมถึงผู้ที่มีระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนในร่างกายสูง หรือมีประวัติครอบครัวเป็นเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่

เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ส่งผลต่อการมีบุตรอย่างไร

ความเชื่อมโยงระหว่างเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่กับภาวะมีบุตรยากเป็นประเด็นที่ผู้หญิงหลายคนกังวล โดยกลไกที่อาจส่งผลต่อการมีบุตรมีหลายด้าน ตั้งแต่การที่พังผืดเกิดการอักเสบเรื้อรังจนไปขัดขวางการทำงานของท่อนำไข่ ทำให้ไข่และอสุจิเคลื่อนที่มาพบกันได้ยากขึ้น

เยื่อบุโพรงมดลูกที่เจริญผิดที่บริเวณรังไข่อาจส่งผลต่อคุณภาพของไข่ที่ผลิตได้ และสภาพแวดล้อมในอุ้งเชิงกรานที่มีการอักเสบเรื้อรังอาจรบกวนกระบวนการฝังตัวของตัวอ่อน

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ผู้ที่มีเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ทุกรายจะประสบภาวะมีบุตรยาก ความรุนแรงของผลกระทบขึ้นอยู่กับตำแหน่ง ขนาด และระยะของรอยโรคในแต่ละบุคคล ผู้ที่มีแผนต้องการมีบุตรควรปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนดูแลตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

การวินิจฉัยเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ แพทย์ตรวจอย่างไร

• การตรวจภายใน (Pelvic Examination): แพทย์จะตรวจคลำหาความผิดปกติในอุ้งเชิงกราน เช่น ก้อนเนื้อหรือแผลเป็นบริเวณด้านหลังมดลูก แม้วิธีนี้ไม่สามารถวินิจฉัยได้แน่ชัด แต่ช่วยเป็นข้อมูลเบื้องต้นในการประเมิน
• การอัลตราซาวนด์ทางช่องคลอด (Transvaginal Ultrasound): ช่วยให้เห็นภาพรังไข่และมดลูกได้ชัดเจน และสามารถตรวจพบถุงน้ำที่เกี่ยวข้องกับเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เช่น ช็อกโกแลตซีสต์ ได้
• การตรวจด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT) หรือคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI): ให้รายละเอียดของตำแหน่งและขนาดของรอยโรคที่ชัดเจนกว่าการอัลตราซาวนด์ในบางกรณี
• การส่องกล้องในช่องท้อง (Laparoscopy): เป็นวิธีเดียวที่สามารถยืนยันการวินิจฉัยได้แน่ชัด โดยแพทย์จะสอดกล้องขนาดเล็กผ่านแผลเล็กที่หน้าท้องเพื่อตรวจดูรอยโรคโดยตรง และหากพบความผิดปกติ แพทย์อาจทำการรักษาในขั้นตอนเดียวกันได้

แนวทางการรักษาเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ มีตัวเลือกใดบ้าง

การรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ อายุ และแผนการมีบุตรของผู้ป่วยแต่ละราย แพทย์จะพิจารณาแนวทางที่เหมาะสมเป็นรายกรณี

1. การใช้ยาแก้ปวด: เช่น ยาในกลุ่มต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) ช่วยบรรเทาอาการปวดประจำเดือนในระยะแรก
2. การรักษาด้วยฮอร์โมน: เช่น ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม ห่วงคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมน หรือยาที่ลดระดับเอสโตรเจน ซึ่งช่วยควบคุมการเจริญของเนื้อเยื่อที่ผิดที่และบรรเทาอาการปวดได้ในหลายราย แต่ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ และอาการอาจกลับมาเมื่อหยุดใช
3. การผ่าตัดส่องกล้อง (Laparoscopic Surgery): ใช้ในกรณีที่มีอาการรุนแรง มีถุงน้ำขนาดใหญ่ หรือต้องการเพิ่มโอกาสในการมีบุตร แพทย์จะทำการตัดหรือทำลายรอยโรคที่พบ พร้อมพยายามรักษาเนื้อเยื่อปกติของอวัยวะข้างเคียงให้มากที่สุด
4. การรักษาภาวะมีบุตรยากร่วมด้วย: สำหรับผู้ที่มีแผนต้องการมีบุตรและได้รับผลกระทบจากภาวะนี้ แพทย์อาจพิจารณาแนวทางเสริมการเจริญพันธุ์ควบคู่กับการรักษาหลัก ตามความเหมาะสมของแต่ละบุคคล

การดูแลตัวเองสำหรับผู้ที่มีเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่

• โภชนาการที่เหมาะสม: การรับประทานอาหารที่มีกระบวนการอักเสบต่ำ เช่น ผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี และไขมันดีจากปลา อาจช่วยสนับสนุนสุขภาพโดยรวม ในขณะที่ควรลดอาหารแปรรูปและน้ำตาลสูง
• การจัดการความเครียด: ความเครียดเรื้อรังมีผลต่อความสมดุลของฮอร์โมนในร่างกาย การพักผ่อนให้เพียงพอและหาวิธีผ่อนคลายที่เหมาะกับตนเองจึงมีประโยชน์
• การออกกำลังกายอย่างเหมาะสม: กิจกรรมเบาถึงปานกลางอาจช่วยบรรเทาอาการปวดในบางราย ควรเลือกรูปแบบที่ไม่กระทบช่องท้องโดยตรงและปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่ม
• การบันทึกอาการ: การจดบันทึกความรุนแรงและรูปแบบของอาการปวดในแต่ละรอบเดือนจะช่วยให้แพทย์ประเมินการตอบสนองต่อการรักษาได้แม่นยำขึ้น
• การติดตามกับแพทย์อย่างสม่ำเสมอ: เป็นสิ่งสำคัญที่สุด เนื่องจากเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่เป็นภาวะเรื้อรังที่ต้องติดตามอาการในระยะยาว

เมื่อไรที่ควรไปพบแพทย์

หากมีอาการปวดประจำเดือนรุนแรงจนส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ปวดที่ไม่ตอบสนองต่อยาแก้ปวดทั่วไป เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ ประจำเดือนผิดปกติ หรือมีความกังวลเรื่องการมีบุตร ควรไปพบสูตินรีแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยโดยไม่ต้องรอให้อาการรุนแรงขึ้น

การเลือกดูแลสุขภาพเพื่อสนับสนุนโอกาสการมีบุตร สำหรับผู้ที่มีเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่

เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่เป็นภาวะที่ต้องการการติดตามดูแลในระยะยาว ทั้งในด้านการรักษาอาการและการดูแลสุขภาพร่างกายโดยรวม เพื่อสนับสนุนโอกาสในการมีบุตร MFC Clinic มีบริการดูแลสุขภาพสตรีที่ครอบคลุมตั้งแต่การตรวจและติดตามภาวะทางนรีเวช บริการด้านอนามัยเจริญพันธุ์ ไปจนถึงการวางแผนดูแลสุขภาพสำหรับผู้ที่ต้องการมีบุตร

นอกจากนี้ MFC Clinic ยังมีบริการตรวจวิเคราะห์ระดับวิตามินและแร่ธาตุในร่างกาย พร้อมการดูแลด้วยโภชนาการเฉพาะบุคคล ซึ่งอาจเป็นส่วนเสริมที่ช่วยสนับสนุนสมดุลของร่างกายควบคู่ไปกับการรักษาทางการแพทย์หลัก ทั้งนี้ภายใต้การดูแลของแพทย์ที่ให้บริการโดยตรง

สรุป เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ภาวะเรื้อรังที่ไม่ควรปล่อยไว้

เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่เป็นภาวะที่ส่งผลกระทบทั้งต่อคุณภาพชีวิตประจำวันและโอกาสในการมีบุตร แต่การตรวจพบและดูแลตั้งแต่ระยะเริ่มต้นจะช่วยให้สามารถควบคุมอาการและวางแผนชีวิตได้อย่างเหมาะสมมากขึ้น การไม่มองข้ามอาการปวดประจำเดือนที่ผิดปกติและการพบแพทย์เพื่อรับการประเมินอย่างละเอียดถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการดูแลสุขภาพในระยะยาว

หากมีข้อสงสัยหรือต้องการคำปรึกษาเพิ่มเติม สามารถติดต่อ MFC Clinic เพื่อนัดปรึกษาได้เลย

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม คลิก!

คำถามที่พบบ่อย

เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ทำให้มีบุตรยากเสมอไปหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องเป็นเช่นนั้นทุกราย ความรุนแรงของผลกระทบขึ้นอยู่กับตำแหน่งและระยะของรอยโรคในแต่ละบุคคล ผู้ที่มีแผนต้องการมีบุตรควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินตั้งแต่เริ่มต้น

ปวดประจำเดือนแบบไหนที่เข้าข่ายเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่

อาการปวดที่เริ่มก่อนมีประจำเดือนหลายวัน ปวดรุนแรงขึ้นในแต่ละรอบเดือน หรือปวดจนกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ถือเป็นสัญญาณที่ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัย

เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่รักษาให้หายขาดได้หรือไม่

ปัจจุบันการรักษาเน้นที่การควบคุมอาการและชะลอการลุกลามของโรค ยังไม่มีวิธีที่รักษาให้หายขาดได้ในทุกกรณี การติดตามกับแพทย์อย่างต่อเนื่องจึงมีความสำคัญในการดูแลระยะยาว

ภาวะนี้สามารถวินิจฉัยได้จากการอัลตราซาวนด์เพียงอย่างเดียวหรือไม่

การอัลตราซาวนด์ช่วยตรวจพบถุงน้ำที่เกี่ยวข้อง เช่น ช็อกโกแลตซีสต์ ได้ แต่การยืนยันการวินิจฉัยที่แน่ชัดต้องอาศัยการส่องกล้องในช่องท้องร่วมด้วยในหลายกรณี

หากไม่มีอาการปวด แต่มีปัญหามีบุตรยาก ควรตรวจหาภาวะนี้หรือไม่

ควรปรึกษาแพทย์ เนื่องจากผู้ป่วยบางรายไม่มีอาการปวดชัดเจน แต่ตรวจพบภาวะนี้ในระหว่างการตรวจหาสาเหตุของภาวะมีบุตรยาก การประเมินโดยแพทย์จะช่วยให้ได้ข้อมูลที่ครบถ้วนสำหรับการวางแผนต่อไป